Psikolojide Kavramlar
- Konbuyu başlatan Painfully
- Başlangıç tarihi
Painfully
Well-Known Member
Yanıt: Psikolojide Kavramlar
Otokratik Strateji
Otokratik strateji güç otorite hakim olma ve rekabete dayalı bir çatışma çözme stratejisi ya da yoludur. Bu stratejiyi benimseyen birey diğerlerini dikkate almaksızın kendi çıkarlarını kollamaya çalışır.
Ona göre çatışma durumlarının bir tek kazananı olur ve o da kendisi olmalıdır; güç ve otoritenin asıl anlamı budur. Otokratik strateji özellikle kriz dönemlerinde daha çekici hale gelmektedir. Zira acil çözümlerin arandığı ve normal prosedürlerin işlemediği kriz ortamlarında 'gemisini kurtaran kaptan' anlayışı daha revaçta olmaktadır.
Otokratik Strateji
Otokratik strateji güç otorite hakim olma ve rekabete dayalı bir çatışma çözme stratejisi ya da yoludur. Bu stratejiyi benimseyen birey diğerlerini dikkate almaksızın kendi çıkarlarını kollamaya çalışır.
Ona göre çatışma durumlarının bir tek kazananı olur ve o da kendisi olmalıdır; güç ve otoritenin asıl anlamı budur. Otokratik strateji özellikle kriz dönemlerinde daha çekici hale gelmektedir. Zira acil çözümlerin arandığı ve normal prosedürlerin işlemediği kriz ortamlarında 'gemisini kurtaran kaptan' anlayışı daha revaçta olmaktadır.
Painfully
Well-Known Member
Yanıt: Psikolojide Kavramlar
Otomatiklik
Otomatiklik (automaticity) kavramı insanın çevresel uyaranlara gösterdiği tepkilerin otomatikleşmesini ifade etmektedir. Otomatiklik tepkilerin büyük ölçüde kişinin bilinci devreye girmeden önce (preconscient) yani bilinçsiz 'iradesiz' ve denetimsiz olarak yapılmasıyla ilgilidir.
Sosyal psikologlara göre otomatik tepkiler ne irrasyonellik ifade etmekte ne de hatalı tepkiler anlamına gelmektedir. Bir tepkinin otomatik olup olmadığım ayırdetmede bazı ölçütler dikkate alınmaktadır (Bargh 1989):
İlk olarak otomatik tepki iradî değildir yani tepkinin ortaya çıkması için çevrede uyaranın varlığı yeterlidir; ikincisi bireyin zihninde açık seçik bir hedef olmadan da ortaya çıkabilir yani niyetli değildir; üçüncüsü bireyin bilişsel ve algısal kaynaklarını tüketmez; dördüncüsü tepkinin icrası sırasında herhangi bir kontrol mekanizması devreye girmez ve beşincisi birey tepkinin harekete geçirilişinin (activation) bilincinde değildir.
Ancak bir otomatik tepkinin tüm bu özellikleri göstermesi zorunlu değildir. Otomatik tepkilerin İncelenmesi özellikle sürücü davranışlarının ve eşik altı (subliminal) algıların analizi bakımından önem taşımaktadır.
Otomatiklik
Otomatiklik (automaticity) kavramı insanın çevresel uyaranlara gösterdiği tepkilerin otomatikleşmesini ifade etmektedir. Otomatiklik tepkilerin büyük ölçüde kişinin bilinci devreye girmeden önce (preconscient) yani bilinçsiz 'iradesiz' ve denetimsiz olarak yapılmasıyla ilgilidir.
Sosyal psikologlara göre otomatik tepkiler ne irrasyonellik ifade etmekte ne de hatalı tepkiler anlamına gelmektedir. Bir tepkinin otomatik olup olmadığım ayırdetmede bazı ölçütler dikkate alınmaktadır (Bargh 1989):
İlk olarak otomatik tepki iradî değildir yani tepkinin ortaya çıkması için çevrede uyaranın varlığı yeterlidir; ikincisi bireyin zihninde açık seçik bir hedef olmadan da ortaya çıkabilir yani niyetli değildir; üçüncüsü bireyin bilişsel ve algısal kaynaklarını tüketmez; dördüncüsü tepkinin icrası sırasında herhangi bir kontrol mekanizması devreye girmez ve beşincisi birey tepkinin harekete geçirilişinin (activation) bilincinde değildir.
Ancak bir otomatik tepkinin tüm bu özellikleri göstermesi zorunlu değildir. Otomatik tepkilerin İncelenmesi özellikle sürücü davranışlarının ve eşik altı (subliminal) algıların analizi bakımından önem taşımaktadır.
Painfully
Well-Known Member
Yanıt: Psikolojide Kavramlar
Otoriter Kişilik
Adorno ve arkadaşları (1950) tarafından geliştirilen otoriter ya da yetkeci kişilik kavramı anti-demokratik tutum ve davranışlar sergileyen kişilerin kişiliklerini ifade etmektedir.
Adorno Marksizm ile psikanalizi bütünleştirmeye çalışan Frankfurt Ekolü'nün teorik perspektifinden yola çıkarak azınlıklara karşı önyargıları olan insanların buna paralel veya bununla ilişkili başka düşüncelerinin ve özel kişilik çizgilerinin olup olmadığını araştırmıştır. Bu çerçevede Amerikalıların benimsediği ideolojileri ve tutum modellerini incelemiştir.
Araştırmanın ilk aşaması Yahudilere karşı önyargıları belirlemeyi amaçlayan bir anti-semitizm tutum ölçeği oluşturmak olmuştur. İkinci aşamada anti-semitik önyargıların başka gruplara (zenciler Filipinliler vb.) karşı önyargılarla birlikte bulunup bulunmadığı üstünde durulmuş ve çeşitli gruplara karşı önyargıların bir paralellik gösterdiği saptanmıştır.
Adorno ve arkadaşlarının bu sonuçlara ilişkin yorumuna göre önyargı belirli bir grupla özgül ilişkilerden değil genel bir zihinsel yapıdan ileri gelmektedir; bu zihinsel yapı etnosantrizmdir. Üçüncü aşamada etnosantrizmin faşizmle ilişkisi saptanmış ve otoriterliği ya da virtüel faşizmi ifade eden bir 'tutum sendromu' bulunduğu fikrine varılmıştır. Bunun sonucunda F-Ölçeği (Faşizm ya da Anti-demokratik Tutumlar Ölçeği) geliştirilmiştir.
Araştırmanın bundan sonraki aşamasında kişilerin anti-demokratik eğilimleri anlamak için önyargılı kişilerin kişiliği üzerinde durulmuştur. Bu kişilerin politik ekonomik ve" sosyal inançları çoğu kez sanki birbirlerine bir "zihniyet" bir "ruh hali" bir "düşünce tarzı" ile bağlıymış gibi tutarlı bir bütün oluşturmaktadır. Kişiliğin derin eğilimlerini ifade eden bu yapı otoriter kişilik olarak adlandırılmaktadır.
Faşizmin insanda vücut bulması olarak da nitelendirilebilecek olan otoriter kişilik dokuz boyutta tanımlanmaktadır: Uzlaşmasal değerlere bağlılık otoriteye itaat otoriter saldırganlık içe-bakış yokluğu batıl inançlar ve kalıp yargılar taşıma güç ve iktidar temelli düşünme genel düşmanlık (sinik yıkıcılık) cinsel serbesti karşıtlığı bilinçaltı içtepileri dışa yansıtma gibi (Daha sonraki bazı araştırmacılar otoriter kişiliğin tanımlanmasında bu dokuz boyuttan sadece ilk üçünü anlamlı bulmuşlardır).
Otoriter Kişilik
Adorno ve arkadaşları (1950) tarafından geliştirilen otoriter ya da yetkeci kişilik kavramı anti-demokratik tutum ve davranışlar sergileyen kişilerin kişiliklerini ifade etmektedir.
Adorno Marksizm ile psikanalizi bütünleştirmeye çalışan Frankfurt Ekolü'nün teorik perspektifinden yola çıkarak azınlıklara karşı önyargıları olan insanların buna paralel veya bununla ilişkili başka düşüncelerinin ve özel kişilik çizgilerinin olup olmadığını araştırmıştır. Bu çerçevede Amerikalıların benimsediği ideolojileri ve tutum modellerini incelemiştir.
Araştırmanın ilk aşaması Yahudilere karşı önyargıları belirlemeyi amaçlayan bir anti-semitizm tutum ölçeği oluşturmak olmuştur. İkinci aşamada anti-semitik önyargıların başka gruplara (zenciler Filipinliler vb.) karşı önyargılarla birlikte bulunup bulunmadığı üstünde durulmuş ve çeşitli gruplara karşı önyargıların bir paralellik gösterdiği saptanmıştır.
Adorno ve arkadaşlarının bu sonuçlara ilişkin yorumuna göre önyargı belirli bir grupla özgül ilişkilerden değil genel bir zihinsel yapıdan ileri gelmektedir; bu zihinsel yapı etnosantrizmdir. Üçüncü aşamada etnosantrizmin faşizmle ilişkisi saptanmış ve otoriterliği ya da virtüel faşizmi ifade eden bir 'tutum sendromu' bulunduğu fikrine varılmıştır. Bunun sonucunda F-Ölçeği (Faşizm ya da Anti-demokratik Tutumlar Ölçeği) geliştirilmiştir.
Araştırmanın bundan sonraki aşamasında kişilerin anti-demokratik eğilimleri anlamak için önyargılı kişilerin kişiliği üzerinde durulmuştur. Bu kişilerin politik ekonomik ve" sosyal inançları çoğu kez sanki birbirlerine bir "zihniyet" bir "ruh hali" bir "düşünce tarzı" ile bağlıymış gibi tutarlı bir bütün oluşturmaktadır. Kişiliğin derin eğilimlerini ifade eden bu yapı otoriter kişilik olarak adlandırılmaktadır.
Faşizmin insanda vücut bulması olarak da nitelendirilebilecek olan otoriter kişilik dokuz boyutta tanımlanmaktadır: Uzlaşmasal değerlere bağlılık otoriteye itaat otoriter saldırganlık içe-bakış yokluğu batıl inançlar ve kalıp yargılar taşıma güç ve iktidar temelli düşünme genel düşmanlık (sinik yıkıcılık) cinsel serbesti karşıtlığı bilinçaltı içtepileri dışa yansıtma gibi (Daha sonraki bazı araştırmacılar otoriter kişiliğin tanımlanmasında bu dokuz boyuttan sadece ilk üçünü anlamlı bulmuşlardır).
Painfully
Well-Known Member
Yanıt: Psikolojide Kavramlar
P.I.P. Etkisi
Sözcük olarak 'benzerleri arasında en iyi olmak' anlamına gelen ve kavram olarak 'benliğin en üst düzeyde konformitesi'ni ifade eden P. I. P. (Primus inler P****) terimi bir grup içinde benzeme ve farklılaşma süreçlerinin eş zamanlı olarak işlediği durumları belirtmek üzere Codol (1979) tarafından ortaya atılmıştır.
Sosyal gruplar üyelerinin davranışlarını çeşitli normlara göre düzenler ve bireyler normlara uydukları ölçüde grup içindeki statüsünü pekiştirir veya yükseltir. Zira diğer grup üyelerinin tepkilerinin olumlu olması da bu koşula bağlıdır. Ancak hoşa gitme beğenilme ile tekilliğini koruma farklılaşma arzusu arasında bir uyuşmazlık vardır. Grup normuna göre hareket eden bireyin benlik imgesi zedelenir.
Bu çatışma benliğin daha üst bir uyumu sayesinde aşılabilir ve iki arzu eş zamanlı olarak duyurulabilir. Bu grup normuna diğerlerinden daha üst bir düzeyde uymayla daha yüksek bir performans göstermeyle sağlanır.
Örneğin bir fabrika veya iş atölyesinde en verimli işçi olmak (Stakhanovculuk) yabancı dil öğrenen bir öğrenci grubunda en iyi dil bilen öğrenci olmak dinsel nitelikli bir grupta (bir tarikat veya kilise grubu) en çok ibadet yapan en dindar en çilekeş kişi olmak gibi.
P.I.P. Etkisi
Sözcük olarak 'benzerleri arasında en iyi olmak' anlamına gelen ve kavram olarak 'benliğin en üst düzeyde konformitesi'ni ifade eden P. I. P. (Primus inler P****) terimi bir grup içinde benzeme ve farklılaşma süreçlerinin eş zamanlı olarak işlediği durumları belirtmek üzere Codol (1979) tarafından ortaya atılmıştır.
Sosyal gruplar üyelerinin davranışlarını çeşitli normlara göre düzenler ve bireyler normlara uydukları ölçüde grup içindeki statüsünü pekiştirir veya yükseltir. Zira diğer grup üyelerinin tepkilerinin olumlu olması da bu koşula bağlıdır. Ancak hoşa gitme beğenilme ile tekilliğini koruma farklılaşma arzusu arasında bir uyuşmazlık vardır. Grup normuna göre hareket eden bireyin benlik imgesi zedelenir.
Bu çatışma benliğin daha üst bir uyumu sayesinde aşılabilir ve iki arzu eş zamanlı olarak duyurulabilir. Bu grup normuna diğerlerinden daha üst bir düzeyde uymayla daha yüksek bir performans göstermeyle sağlanır.
Örneğin bir fabrika veya iş atölyesinde en verimli işçi olmak (Stakhanovculuk) yabancı dil öğrenen bir öğrenci grubunda en iyi dil bilen öğrenci olmak dinsel nitelikli bir grupta (bir tarikat veya kilise grubu) en çok ibadet yapan en dindar en çilekeş kişi olmak gibi.
Painfully
Well-Known Member
Yanıt: Psikolojide Kavramlar
Paradoks
Paradoks birbiriyle bağdaşmaz görünen iki fikri birlikte taşıyan bir önerme veya mesaj olarak tanımlanabilir. Felsefe tarihinde ünlü örnekleri bulunan paradokslar (Zenon paradoksları: Havaya atılan okun hareketsizliği veya Achileus-Kaplumbağa yarışı gibi Newcomb paradoksu Reichenbach paradoksları: Verilen emri istese de tutamayan askeri birlik berberi' gibi) sosyal psikolojiye kişiler arası iletişim vokabüleri çerçevesinde girmiştir.
Paradoks
Paradoks birbiriyle bağdaşmaz görünen iki fikri birlikte taşıyan bir önerme veya mesaj olarak tanımlanabilir. Felsefe tarihinde ünlü örnekleri bulunan paradokslar (Zenon paradoksları: Havaya atılan okun hareketsizliği veya Achileus-Kaplumbağa yarışı gibi Newcomb paradoksu Reichenbach paradoksları: Verilen emri istese de tutamayan askeri birlik berberi' gibi) sosyal psikolojiye kişiler arası iletişim vokabüleri çerçevesinde girmiştir.
Painfully
Well-Known Member
Yanıt: Psikolojide Kavramlar
Paradoksal İletişim
Palo Alto Ekolü tarafından ortaya atılan paradoksal iletişim kavramı partnerlerden biri veya diğerinde (paradoksal mesajlar almaları dolayısıyla) patolojik davranışlara yol açması muhtemel kişiler arası etkileşim biçimi olarak tanımlanabilir. Burada mesajlar eş zamanlı olarak bir şeyi ve karşıtını söylemektedir.
Paradoksal iletişime günlük dilden şu tür örnekler verilebilir: "Spontan davran" veya (başat karakterli bir kadının kocasına söylediği) "Pısırık olma bana hakim olmanı istiyorum" veya "Özgürce konuş" veya (bir yöneticinin sekreterine yazmasını söylediği) "İstanbul kalabalık bir şehirdir ve üç hecelidir" gibi.
Günlük yaşamdaki iletişim paradoksları Üstünde duran Palo Alto Ekolü yazarları (Watzlawick vb.) paradoksal iletişim sonuçlarının klinik tedavilerde önemli bir yeri olduğunu vurgulamışlardır.
Paradoksal İletişim
Palo Alto Ekolü tarafından ortaya atılan paradoksal iletişim kavramı partnerlerden biri veya diğerinde (paradoksal mesajlar almaları dolayısıyla) patolojik davranışlara yol açması muhtemel kişiler arası etkileşim biçimi olarak tanımlanabilir. Burada mesajlar eş zamanlı olarak bir şeyi ve karşıtını söylemektedir.
Paradoksal iletişime günlük dilden şu tür örnekler verilebilir: "Spontan davran" veya (başat karakterli bir kadının kocasına söylediği) "Pısırık olma bana hakim olmanı istiyorum" veya "Özgürce konuş" veya (bir yöneticinin sekreterine yazmasını söylediği) "İstanbul kalabalık bir şehirdir ve üç hecelidir" gibi.
Günlük yaşamdaki iletişim paradoksları Üstünde duran Palo Alto Ekolü yazarları (Watzlawick vb.) paradoksal iletişim sonuçlarının klinik tedavilerde önemli bir yeri olduğunu vurgulamışlardır.
Painfully
Well-Known Member
Yanıt: Psikolojide Kavramlar
Pigmalion Etkisi
Ovidius tarafından anlatılan Pigmalion mitosu kendini gerçekleştiren kehanet olgusunu aydınlatmak için kullanılmaktadır. Öyküye göre Pigmalion Kıbrıslı bir heykeltıraştır. Kötü anıları nedeniyle kadınlardan nefret eden Pigmalion ölünceye kadar evlenmemeye yemin etmiştir.
Günlerden bir gün bir kadın heykeli yapmaya karar verir. Büyük emekler sonunda fildişinden o zamana kadar yapılmış en güzel kadın heykelini yapar. Heykel bakmaya doyulamayacak kadar güzel olmuştur ve Pigmalion sürekli heykelini seyreder onu okşar onunla oynar konuşur ve nihayet heykeline aşık olur. Aşk tanrıçası Venüs'e yalvarır; heykeline can vermesini diler. Ve bir gün evine dönüp heykelini öptüğünde heykelinin canlandığını görür.
Bu öykü daha sonraları pek çok roman tiyatro ve sinema eserine konu olmuştur. Pygmalion mitosu insanların gerçekleşmesini arzu ettikleri veya gerçek olarak algıladıkları bir şeyin er veya geç gerçekleşeceğini belirten bir mitostur.
Psikolojide daha ziyade benlik ya da kimlik oluşumunun kişiler arası etkileşime bağlılığı çerçevesinde kullanılan bu terim belirli bir öngörünün salt ortaya atılmış olması dolayısıyla gerçekleşmesini ifade etmektedir.
Pigmalion Etkisi bir diğer kişi hakkında hatalı görüşleri bulunan bir kişinin kendi hatalı görüşlerini doğrulayacak şekilde davranması ve hedef kişinin de buna uygun davranışlar göstermesi şeklinde de tanımlanabilir; önce algılayan- hedef bir kişinin özellikleri hakkında bir takım beklentiler oluşturmakta ardından bu beklentilere göre davranmakta ve nihayet hedef algılayanın davranışlarına göre ve onun ilk beklentilerini doğrulayacak şekilde kendi davranışlarını ayarlamaktadır.
Burada bir şey hakkındaki imaj ve temsillerimizin bizzat o şeyi algılamada etkili olduğu ve bir süre sonra o şeyin algıladığımız haliyle gerçeklik kazandığı şeklinde devresel bir nedensellik örgüsü söz konusudur.
Örneğin kendisi hakkında negatif bir benlik imajına sahip olan bir genç kız kendisinin sıkıcı bir insan olduğunu hiç kimsenin ondan hoşlanmadığını vb. düşündüğünde bu düşüncelerine uygun davranışlar ortaya koymakta diğerlerine asık suratla karşılık vermekte ve bu nedenle de diğerleri tarafından aranılıp sorulmamaktadır. Burada genç kızın diğerlerinden ilgi görmemesi kendisinin bizatihi özelliklerinden ziyade kendi hakkındaki imajı ve düşünceleridir.
Bunun eğitim alanında yakından bilinen örneklerinden birisi (Rosenthal ve ark.) öğretmenlerin öğrenciler hakkındaki beklentilerinin öğretmenleri beklentilerinde haklı çıkacak tarzda davranmaya itmesi ve dol .yısıyla Öğrencilerin başarı ya da başarısızlıklarını etkilemesidir. Bu olgu ilkokullarımızda yapılan küme uygulamalarında açıkça görülmektedir (Gürşimşek 1992).
Bu olgunun bir başka örneğini diğerlerinin bizim hakkımızdaki beklentilerine uygun davranma eğilimi göstermemizde de bulmak mümkündür. Bir diğer örnek stereotipler alanından verilebilir. Gruplar arası ilişkiler yakından incelendiğinde grupların birbiri hakkındaki önyargı ve stereotiplerinin objektif bir gerçekliğe tekabül etmediği diğer grubun davranışlarındaki bazı olumsuzlukların da bir bakıma bizzat bu stereotiplerin sonucu olduğu söylenebilir. Bu tür durumlarda stereotipler kendi gerçekliklerini yaratmaktadırlar.
Sosyolojik literatürde "kendi kendini gerçekleştiren kehanet" (self-fiılfilling prophecy) olarak adlandırılan bu mekanizma sosyal olguların insanlardan bağımsız ya da objektif bir gerçekliğinin bulunup bulunmadığı tartışmalarında anahtar bir kavram niteliği taşımaktadır.
Kendini gerçekleştiren kehanet kavramı ilk kez 1948 yılında yazdığı bir makaleyle Merton tarafından ortaya atılmıştır. Merton bu kavramı başlangıçta hatalı olan bir durum tanımının yeni bir davranışa yol açması ve bu davranışın başlangıçtaki yanlış tanım veya yargıyı doğru hale getirmesi olarak tanımlamıştır. Bu kavram çeşitli sosyal durumların analizinde kullanılmıştır örneğin borsa endekslerindeki dalgalanmalar veya dünyadaki silahlanma yarışındaki tırmanmalar gibi.
Pigmalion Etkisi
Ovidius tarafından anlatılan Pigmalion mitosu kendini gerçekleştiren kehanet olgusunu aydınlatmak için kullanılmaktadır. Öyküye göre Pigmalion Kıbrıslı bir heykeltıraştır. Kötü anıları nedeniyle kadınlardan nefret eden Pigmalion ölünceye kadar evlenmemeye yemin etmiştir.
Günlerden bir gün bir kadın heykeli yapmaya karar verir. Büyük emekler sonunda fildişinden o zamana kadar yapılmış en güzel kadın heykelini yapar. Heykel bakmaya doyulamayacak kadar güzel olmuştur ve Pigmalion sürekli heykelini seyreder onu okşar onunla oynar konuşur ve nihayet heykeline aşık olur. Aşk tanrıçası Venüs'e yalvarır; heykeline can vermesini diler. Ve bir gün evine dönüp heykelini öptüğünde heykelinin canlandığını görür.
Bu öykü daha sonraları pek çok roman tiyatro ve sinema eserine konu olmuştur. Pygmalion mitosu insanların gerçekleşmesini arzu ettikleri veya gerçek olarak algıladıkları bir şeyin er veya geç gerçekleşeceğini belirten bir mitostur.
Psikolojide daha ziyade benlik ya da kimlik oluşumunun kişiler arası etkileşime bağlılığı çerçevesinde kullanılan bu terim belirli bir öngörünün salt ortaya atılmış olması dolayısıyla gerçekleşmesini ifade etmektedir.
Pigmalion Etkisi bir diğer kişi hakkında hatalı görüşleri bulunan bir kişinin kendi hatalı görüşlerini doğrulayacak şekilde davranması ve hedef kişinin de buna uygun davranışlar göstermesi şeklinde de tanımlanabilir; önce algılayan- hedef bir kişinin özellikleri hakkında bir takım beklentiler oluşturmakta ardından bu beklentilere göre davranmakta ve nihayet hedef algılayanın davranışlarına göre ve onun ilk beklentilerini doğrulayacak şekilde kendi davranışlarını ayarlamaktadır.
Burada bir şey hakkındaki imaj ve temsillerimizin bizzat o şeyi algılamada etkili olduğu ve bir süre sonra o şeyin algıladığımız haliyle gerçeklik kazandığı şeklinde devresel bir nedensellik örgüsü söz konusudur.
Örneğin kendisi hakkında negatif bir benlik imajına sahip olan bir genç kız kendisinin sıkıcı bir insan olduğunu hiç kimsenin ondan hoşlanmadığını vb. düşündüğünde bu düşüncelerine uygun davranışlar ortaya koymakta diğerlerine asık suratla karşılık vermekte ve bu nedenle de diğerleri tarafından aranılıp sorulmamaktadır. Burada genç kızın diğerlerinden ilgi görmemesi kendisinin bizatihi özelliklerinden ziyade kendi hakkındaki imajı ve düşünceleridir.
Bunun eğitim alanında yakından bilinen örneklerinden birisi (Rosenthal ve ark.) öğretmenlerin öğrenciler hakkındaki beklentilerinin öğretmenleri beklentilerinde haklı çıkacak tarzda davranmaya itmesi ve dol .yısıyla Öğrencilerin başarı ya da başarısızlıklarını etkilemesidir. Bu olgu ilkokullarımızda yapılan küme uygulamalarında açıkça görülmektedir (Gürşimşek 1992).
Bu olgunun bir başka örneğini diğerlerinin bizim hakkımızdaki beklentilerine uygun davranma eğilimi göstermemizde de bulmak mümkündür. Bir diğer örnek stereotipler alanından verilebilir. Gruplar arası ilişkiler yakından incelendiğinde grupların birbiri hakkındaki önyargı ve stereotiplerinin objektif bir gerçekliğe tekabül etmediği diğer grubun davranışlarındaki bazı olumsuzlukların da bir bakıma bizzat bu stereotiplerin sonucu olduğu söylenebilir. Bu tür durumlarda stereotipler kendi gerçekliklerini yaratmaktadırlar.
Sosyolojik literatürde "kendi kendini gerçekleştiren kehanet" (self-fiılfilling prophecy) olarak adlandırılan bu mekanizma sosyal olguların insanlardan bağımsız ya da objektif bir gerçekliğinin bulunup bulunmadığı tartışmalarında anahtar bir kavram niteliği taşımaktadır.
Kendini gerçekleştiren kehanet kavramı ilk kez 1948 yılında yazdığı bir makaleyle Merton tarafından ortaya atılmıştır. Merton bu kavramı başlangıçta hatalı olan bir durum tanımının yeni bir davranışa yol açması ve bu davranışın başlangıçtaki yanlış tanım veya yargıyı doğru hale getirmesi olarak tanımlamıştır. Bu kavram çeşitli sosyal durumların analizinde kullanılmıştır örneğin borsa endekslerindeki dalgalanmalar veya dünyadaki silahlanma yarışındaki tırmanmalar gibi.
Painfully
Well-Known Member
Yanıt: Psikolojide Kavramlar
Ping-Pong Metaforu
Bu metafor iletişim olgularını ping-pong maçı gibi gören iletişim yaklaşımının kullandığı metafordur. Burada kişiler arası iletişim masa tenisindeki gibi sırayla mesaj alıp verme şeklinde düşünülür.
Herkes sırasıyla rolünü değiştirerek verici ve alıcı konumunda bulunur dolayısıyla iletişimin başarısı tüm tarafları dikkate almayı gerektirir. Bu anlayış iletişimi bir bakıma behevyorizmin uyaran-tepki zincirine indirger doğrusal bir neden-sonuç ilişkisi bir etki-tepki zinciri söz konusudur.
Ping-Pong Metaforu
Bu metafor iletişim olgularını ping-pong maçı gibi gören iletişim yaklaşımının kullandığı metafordur. Burada kişiler arası iletişim masa tenisindeki gibi sırayla mesaj alıp verme şeklinde düşünülür.
Herkes sırasıyla rolünü değiştirerek verici ve alıcı konumunda bulunur dolayısıyla iletişimin başarısı tüm tarafları dikkate almayı gerektirir. Bu anlayış iletişimi bir bakıma behevyorizmin uyaran-tepki zincirine indirger doğrusal bir neden-sonuç ilişkisi bir etki-tepki zinciri söz konusudur.
Painfully
Well-Known Member
Yanıt: Psikolojide Kavramlar
Pozitif Düşünce
Tüm bireylerin kullanmayı öğrenmesi ve geliştirmesi gereken zengin bir potansiyele sahip olduğu ilkesine dayanan bir tutumdur. Bireylerin bunu başarabilmesi için bir yandan anksiyeteye kötümserliğe ve kendini değersizleştirmeye karşı mücadele etmesi öte yandan açık ve net amaçlar için sistemli bir şekilde harekete geçmeye geleceğe güvenle bakmaya ve hedeflediği sonuçları yaratıcı bir şekilde gözünde canlandırmaya çaba harcaması öngörülür.
Pozitif Düşünce
Tüm bireylerin kullanmayı öğrenmesi ve geliştirmesi gereken zengin bir potansiyele sahip olduğu ilkesine dayanan bir tutumdur. Bireylerin bunu başarabilmesi için bir yandan anksiyeteye kötümserliğe ve kendini değersizleştirmeye karşı mücadele etmesi öte yandan açık ve net amaçlar için sistemli bir şekilde harekete geçmeye geleceğe güvenle bakmaya ve hedeflediği sonuçları yaratıcı bir şekilde gözünde canlandırmaya çaba harcaması öngörülür.
Painfully
Well-Known Member
Yanıt: Psikolojide Kavramlar
Pozitif İzlenim Eğilimi
İzlenim oluşumu konusunda ortaya atılan (Sears 1983) bir görüşe göre insanlar diğerleri hakkında pozitif yargıda bulunma eğilimi göstermektedir yani hedefe ilişkin olumlu ve olumsuz yargılar karşılaştırıldığında olumlu yargıların daha çok olduğu görülmektedir.
Örneğin bir araştırmada öğrencilere diğer öğretmenlere kıyasla kendi öğretmenlerini değerlendirmeleri söylendiğinde büyük çoğunluk (%97) öğretmenlerini ortalamanın üstünde görmektedir. Bu olguya 'pozitiflik yanlılığı' da (positivity bias) denmektedir.
Pozitif İzlenim Eğilimi
İzlenim oluşumu konusunda ortaya atılan (Sears 1983) bir görüşe göre insanlar diğerleri hakkında pozitif yargıda bulunma eğilimi göstermektedir yani hedefe ilişkin olumlu ve olumsuz yargılar karşılaştırıldığında olumlu yargıların daha çok olduğu görülmektedir.
Örneğin bir araştırmada öğrencilere diğer öğretmenlere kıyasla kendi öğretmenlerini değerlendirmeleri söylendiğinde büyük çoğunluk (%97) öğretmenlerini ortalamanın üstünde görmektedir. Bu olguya 'pozitiflik yanlılığı' da (positivity bias) denmektedir.
Painfully
Well-Known Member
Yanıt: Psikolojide Kavramlar
Programlanmış Öğrenme
Bir kimse bu altbölümde gözden geçirilen ilkeleri kullanarak herhangi bir malzemeyi öğrenmek için iyi bir strateji geliştirebilir. Ancak bu ilkeler ayrı şey uygulamaları ayrı şeydir. Bizim geleneksel öğrenme araçlarımız olan öğretmenlerin ve ders kitaplarının bu ilkeleri en iyi biçimde kullandıkları enderdir. Bunlar genellikle ışın çoğunu tecrübesiz öğrenciye bırakırlar; o da çoğu zaman stratejiyi verimli şekilde uygulamayı beceremez. İdealde öğrenme durumunun öyle düzenlenmesi gerekir ki öğrenci zorunlu olarak en iyi stratejiyi uygulasın.
Son yıllarda geliştirilmiş olan bu gibi öğrenme durumlarının hepsi programlanmış öğrenme baslığı altında toplanabilir örneğin; öğretme makinaları (teaching machine) belirli bir konuyu çalışmak için düzenlenmiş birer programlanmış öğrenme aracıdır. Örneğin bir makina çeşidi aritmetik öğretiminde diğeri fizik bir diğeri de yabancı dil öğretiminde kullanılır. Ancak her konuda farklı bir makina gerekmesi bu yöntem için önemli bir sakınca yaratmış; bu sakıncayı gidermek için bilgısayar-yardımlt öğretim'e {compuîer-aided instruction) geçme yönünde bir eğilim başlamıştır. Bu öğretim biçiminde dev belleğinde birçok farklı program bulunan genel amaçlı büyük bir bilgisayardan yararlanılır
Programlanmış öğrenme malzemesi nasıl hazırlanmış olursa olsun genellikle öğrenenin cevaplaması gereken bir dizi soru ve problemden oluşur öğrenici cevaplarını herhangi bir biçimde kaydeder ve bunların doğru veya yanlış olduğu kendisine bildirilir. Problemler verimli öğrenmeyi sağlamak üzere önceden hazırlanmış bir sırada sunulur. Her bir cevabı bir önceki cevaba dayayarak yani bir sorunun cevabında hemen bir önce öğrenilen cevaptan yararlanılması sağlanarak aktarma en üst düzeye ulaştırılır.
Öğrenciyi edilgen bir biçimde okuma yerine cevap vermeye zorladıkları için programlanmış öğrenmenin edegen anlatım'ı gerektirdiği söylenebilir insanlar edilgen kaldıkları durumlara kıyasla kendilerinin de katıldıkları durumlarda çok daha ilgili olurlar. Bu nedenle edegen cevap verme durumu öğrenme için başlı başına bir güdü sağlar. Soru cevaplayan veya problem çözen öğrenciler sadece oturan okuyan ve dinleyenlere göre konuyla çok daha fazla ilgilidirler. Ne yazık ki programlanmış makina ve kitapların hepsi ilginç ve güdüleyici değildir; bazen öğrencileri özellikle parlak öğrencileri sıktıkları olur. Bununla birlikte iyi programlanmış öğrenme malzemeleri sıkıcı dersler ve ders kitaplarına kıyasla daha güdü-leyicidir.
Programlı öğrenmenin diğer bir özelliği öğrencilerin kendilerine uygun hızda ilerlemelerine olanak vermesidir. Bunun aksine genel dersler herkese aynı miktarda süre tanır. Bu tür dersler hızlı öğrenenler için çok yavaş yavaş öğrenenler için de çok hızlı gelir. Bu sınıfta anlattırma tekniği için de söz konusudur. Oysa öğrenme programları öğrencilere bireysel olarak verilir ve her öğrenci kendi yetenek ve çalışma alışkanlıklarının izin verdiği ölçüde hızlı ya da yavaş olarak program üzerindeki çalışmasını sürdürebilir.
Bunlara ek olarak programlanmış malzeme öğrenme sürecini küçük adım-lara ayırır. Söz konusu malzeme öyle küçük birimlere ayrılmıştır ki hemen hemen herkes bunları öğrenebilir. Bu sistem pek çok şeyi hemen kavrayabilen öğrenciler için biraz sıkıcı gelebilir; fakat kolay anlayamayanlar için de çok yardımcı olur. Bu yöntem kişinin öğrendiği şeyi iyi öğrenmesini böylece gelecek adıma hazır olmasını sağlar. Küçük adımlar aynı zamanda kişinin yapabileceği hata sayısını yanı sonuncul (final) ürünün şekil almasında aksatıcı rol oynayacak davranımların sayısını azaltır.
Diğer taraftan sınıfta anlatılan derslerde ve ders kitaplarında genellikle daha az hazırlıklı olan ve yavaş öğrenen öğrencilere göre fazla büyük adımlar atılır. Programlanmış öğrenmenin en son önemli özelliği dönüt konusu işlenirken belirtildiği gibi sonuçlar hakkında bilgi'yi vurgulamasıdır. Bu programlarda öğrencinin cevabı doğru cevapla hemen karşılaştırılabildiği için öğrenci çalışmasına devam ederken cevaplarının yanlış mı doğru mu olduğunu hemen öğrenebilir. Buna karşılık gerek sınıftaki derslerde gerekse ders kitaplarında bu olanaktan aynı ölçüde yararlanılamaz.
Öğrenciler sınıfta anlatılan malzemeyi ders notlarıyla kontrol ederek çalışabilirler. Ancak bu ders notlan yanlış ya da yetersiz olabilir. Gene aynı şekilde öğrenciler bir ders kitabını kendilerini kitaptan kontrol ederek çalışabilirler; ancak bunu yapacak kadar disiplinli olsalar bile neleri öğrenmeleri gerektiğini tam olarak bilemeyebilirler. Oysa programlanmış öğrenme hem neyin öğrenilmesi gerektiği hem de ne kadar iyi öğrenildiği konusunda bilgi sağlar.
Programlanmış Öğrenme
Bir kimse bu altbölümde gözden geçirilen ilkeleri kullanarak herhangi bir malzemeyi öğrenmek için iyi bir strateji geliştirebilir. Ancak bu ilkeler ayrı şey uygulamaları ayrı şeydir. Bizim geleneksel öğrenme araçlarımız olan öğretmenlerin ve ders kitaplarının bu ilkeleri en iyi biçimde kullandıkları enderdir. Bunlar genellikle ışın çoğunu tecrübesiz öğrenciye bırakırlar; o da çoğu zaman stratejiyi verimli şekilde uygulamayı beceremez. İdealde öğrenme durumunun öyle düzenlenmesi gerekir ki öğrenci zorunlu olarak en iyi stratejiyi uygulasın.
Son yıllarda geliştirilmiş olan bu gibi öğrenme durumlarının hepsi programlanmış öğrenme baslığı altında toplanabilir örneğin; öğretme makinaları (teaching machine) belirli bir konuyu çalışmak için düzenlenmiş birer programlanmış öğrenme aracıdır. Örneğin bir makina çeşidi aritmetik öğretiminde diğeri fizik bir diğeri de yabancı dil öğretiminde kullanılır. Ancak her konuda farklı bir makina gerekmesi bu yöntem için önemli bir sakınca yaratmış; bu sakıncayı gidermek için bilgısayar-yardımlt öğretim'e {compuîer-aided instruction) geçme yönünde bir eğilim başlamıştır. Bu öğretim biçiminde dev belleğinde birçok farklı program bulunan genel amaçlı büyük bir bilgisayardan yararlanılır
Programlanmış öğrenme malzemesi nasıl hazırlanmış olursa olsun genellikle öğrenenin cevaplaması gereken bir dizi soru ve problemden oluşur öğrenici cevaplarını herhangi bir biçimde kaydeder ve bunların doğru veya yanlış olduğu kendisine bildirilir. Problemler verimli öğrenmeyi sağlamak üzere önceden hazırlanmış bir sırada sunulur. Her bir cevabı bir önceki cevaba dayayarak yani bir sorunun cevabında hemen bir önce öğrenilen cevaptan yararlanılması sağlanarak aktarma en üst düzeye ulaştırılır.
Öğrenciyi edilgen bir biçimde okuma yerine cevap vermeye zorladıkları için programlanmış öğrenmenin edegen anlatım'ı gerektirdiği söylenebilir insanlar edilgen kaldıkları durumlara kıyasla kendilerinin de katıldıkları durumlarda çok daha ilgili olurlar. Bu nedenle edegen cevap verme durumu öğrenme için başlı başına bir güdü sağlar. Soru cevaplayan veya problem çözen öğrenciler sadece oturan okuyan ve dinleyenlere göre konuyla çok daha fazla ilgilidirler. Ne yazık ki programlanmış makina ve kitapların hepsi ilginç ve güdüleyici değildir; bazen öğrencileri özellikle parlak öğrencileri sıktıkları olur. Bununla birlikte iyi programlanmış öğrenme malzemeleri sıkıcı dersler ve ders kitaplarına kıyasla daha güdü-leyicidir.
Programlı öğrenmenin diğer bir özelliği öğrencilerin kendilerine uygun hızda ilerlemelerine olanak vermesidir. Bunun aksine genel dersler herkese aynı miktarda süre tanır. Bu tür dersler hızlı öğrenenler için çok yavaş yavaş öğrenenler için de çok hızlı gelir. Bu sınıfta anlattırma tekniği için de söz konusudur. Oysa öğrenme programları öğrencilere bireysel olarak verilir ve her öğrenci kendi yetenek ve çalışma alışkanlıklarının izin verdiği ölçüde hızlı ya da yavaş olarak program üzerindeki çalışmasını sürdürebilir.
Bunlara ek olarak programlanmış malzeme öğrenme sürecini küçük adım-lara ayırır. Söz konusu malzeme öyle küçük birimlere ayrılmıştır ki hemen hemen herkes bunları öğrenebilir. Bu sistem pek çok şeyi hemen kavrayabilen öğrenciler için biraz sıkıcı gelebilir; fakat kolay anlayamayanlar için de çok yardımcı olur. Bu yöntem kişinin öğrendiği şeyi iyi öğrenmesini böylece gelecek adıma hazır olmasını sağlar. Küçük adımlar aynı zamanda kişinin yapabileceği hata sayısını yanı sonuncul (final) ürünün şekil almasında aksatıcı rol oynayacak davranımların sayısını azaltır.
Diğer taraftan sınıfta anlatılan derslerde ve ders kitaplarında genellikle daha az hazırlıklı olan ve yavaş öğrenen öğrencilere göre fazla büyük adımlar atılır. Programlanmış öğrenmenin en son önemli özelliği dönüt konusu işlenirken belirtildiği gibi sonuçlar hakkında bilgi'yi vurgulamasıdır. Bu programlarda öğrencinin cevabı doğru cevapla hemen karşılaştırılabildiği için öğrenci çalışmasına devam ederken cevaplarının yanlış mı doğru mu olduğunu hemen öğrenebilir. Buna karşılık gerek sınıftaki derslerde gerekse ders kitaplarında bu olanaktan aynı ölçüde yararlanılamaz.
Öğrenciler sınıfta anlatılan malzemeyi ders notlarıyla kontrol ederek çalışabilirler. Ancak bu ders notlan yanlış ya da yetersiz olabilir. Gene aynı şekilde öğrenciler bir ders kitabını kendilerini kitaptan kontrol ederek çalışabilirler; ancak bunu yapacak kadar disiplinli olsalar bile neleri öğrenmeleri gerektiğini tam olarak bilemeyebilirler. Oysa programlanmış öğrenme hem neyin öğrenilmesi gerektiği hem de ne kadar iyi öğrenildiği konusunda bilgi sağlar.
Painfully
Well-Known Member
Yanıt: Psikolojide Kavramlar
Proksemi
Proksemi kavramı çeşitli kültürlerde mekânsal davranışları inceleyen Hail (1960) tarafından ortaya atılmıştır. Hail proksemi kavramıyla insanın mekânı kültürel tarzda kullanımını ifade etmektedir.
Hail'in mekân antropolojisinde her kültür mekân konusunda kendine özgü bir anlayışa Örgütlenmeye ve dile sahiptir. Bu açıdan mekân kültürel bir sistem olarak görülmektedir ve bu kültürel sistem onun değerler sistemiyle ilişkisi çerçevesinde kavranabilir. Değerler sistemi sosyal örgütlenmeyi yaşam tarzlarını mekânla ilişkileri vb. büyük ölçüde belirlemektedir.
Hail mekânı insanın mekânsal davranışlarının kültürel bir kodu harekete geçirmesi anlamında 'sessiz dil' (sileni language) olarak nitelendirmektedir. Bireyin etrafında iç içe geçmiş mekânsal tabakalar ayırdederek Moles ve Goffman gibi mesafe temeline dayanan bir mekân tipolojisi ortaya koymaktadır.
Bu üç yazarı karşılaştıran Schwach'a (1993) göre her biri farklı bir projeden yola çıkan bu yazarlardan Moles psikoloji ve sosyoloji ayaklarına oturan psiko-sosyal bir analiz ortaya koyarken özünde haklar (mekân hakkı konuşma hakkı vb.) perspektifine dayanan Goffman rol teorisine bağlanabilecek ve kişiler arası etkileşim kodlarını temel alan bir yaklaşım sergilemektedir. Hall'in yaklaşımı ise bir tür sosyo-etoloji ve hatta zoo-psikoloji niteliğinde görünmektedir.
Proksemi
Proksemi kavramı çeşitli kültürlerde mekânsal davranışları inceleyen Hail (1960) tarafından ortaya atılmıştır. Hail proksemi kavramıyla insanın mekânı kültürel tarzda kullanımını ifade etmektedir.
Hail'in mekân antropolojisinde her kültür mekân konusunda kendine özgü bir anlayışa Örgütlenmeye ve dile sahiptir. Bu açıdan mekân kültürel bir sistem olarak görülmektedir ve bu kültürel sistem onun değerler sistemiyle ilişkisi çerçevesinde kavranabilir. Değerler sistemi sosyal örgütlenmeyi yaşam tarzlarını mekânla ilişkileri vb. büyük ölçüde belirlemektedir.
Hail mekânı insanın mekânsal davranışlarının kültürel bir kodu harekete geçirmesi anlamında 'sessiz dil' (sileni language) olarak nitelendirmektedir. Bireyin etrafında iç içe geçmiş mekânsal tabakalar ayırdederek Moles ve Goffman gibi mesafe temeline dayanan bir mekân tipolojisi ortaya koymaktadır.
Bu üç yazarı karşılaştıran Schwach'a (1993) göre her biri farklı bir projeden yola çıkan bu yazarlardan Moles psikoloji ve sosyoloji ayaklarına oturan psiko-sosyal bir analiz ortaya koyarken özünde haklar (mekân hakkı konuşma hakkı vb.) perspektifine dayanan Goffman rol teorisine bağlanabilecek ve kişiler arası etkileşim kodlarını temel alan bir yaklaşım sergilemektedir. Hall'in yaklaşımı ise bir tür sosyo-etoloji ve hatta zoo-psikoloji niteliğinde görünmektedir.
Painfully
Well-Known Member
Yanıt: Psikolojide Kavramlar
Proksemik Yasa
Proksemik yasa belirli bir alandaki insan etkileşimlerinin mesafeye bağlı olarak azalıp çoğalmasını ifade etmektedir. Moles'e göre tarih boyunca iletişim dünyamızda meydana gelen değişiklikleri mesafenin iletişimdeki rolünün değişimi olarak özetlemek mümkündür. Zira iki insan veya iki grup arasında bir iletişim kanalı kurmanın pahası mesafeye bağlıdır ve bu nedenle insanlar arası ilişkilerin sosyal organizasyonu her şeyden önce yakınlık etkisine göre gerçekleşir.
İnsan toplulukları birbirine yakın olanların ilişkisini düzenleyerek gelişirler; etnolojide kültürlerin birbiriyle ilişkisindeki proksemik yasalar bunun en belirgin örnekleridir; bu yasaya göre tüm diğer faktörler sabit kalmak üzere iki kültür alanı coğrafi olarak birbirine ne kadar yakınsa o kadar çok ortak öğeler içerirler.
Modern zamanlar öncesinde iletişim büyük ölçüde doğrudan alışverişler biçiminde cereyan etmektedir. Bu dönemlerde iki insan ancak bir araya gelerek birbiriyle konuşuyor birbirine dokunuyor veya duygularını belirtiyordu. Burada etkileşim ikisinin yanyanalığına birbirine bitişikliğine dayanmaktadır.
Karizmatik etkileşime uygun olan bu tarz içerdiği yer değiştirme çabası ve zaman pahası yüzünden yakın olanla sınırlı ve dolayısıyla yereldir. Geleneksel uygarlık iletme pahasının örneğin çeşitli varlıkları taşıma maliyetinin büyük olduğu ve bu yüzden tüm uzaktan ilişki süreçlerinin sınırlandırıldığı bir toplum modeli inşa etmiştir; burada paha mesafeyle doğrusal ve aşılmaz bir tarzda doğru orantılıdır; uzak ilişkiler yakın ilişkilere kıyasla bir tür çaba vergisine tabidir yani derin ve sık ilişkiler genellikle yaşamlarında mekân planında birbirine yakın insanlar arasında oluşur. Bu proksemik nitelikli ekolojide insan etkileşimlerinin (eş bulmak iş yapmak haber almak vs.) sayısı mesafeye bağlı olarak azalır. Bu insan etkinliklerinin temel bir yasası yani proksemik yasadır.
Moles'in proksemi analizi 'insanın kabukları' adını verdiği ikinci bir alanda daha ilerler. İnsanın mekânsal kabukları merkezinde bireyin yer aldığı ve içten dışa genişleyen bir dizi tabakayı (vücuttan geniş dünyaya doğru sıralanan sekiz tabaka) ifade etmektedir.
Tabakalar sadece 'burası' noktasına olan mesafelerine göre birbirinden ayrılmazlar; asıl önemli olan bireyin yaşantıları yani farklı tabakalara ilişkin temsilidir; zira Moles'in üzerinde durduğu asıl nokta bireyin sokağa mahalleye kente ilişkin deneyimlerinin birbirinden farklı olmasıdır.
Proksemik Yasa
Proksemik yasa belirli bir alandaki insan etkileşimlerinin mesafeye bağlı olarak azalıp çoğalmasını ifade etmektedir. Moles'e göre tarih boyunca iletişim dünyamızda meydana gelen değişiklikleri mesafenin iletişimdeki rolünün değişimi olarak özetlemek mümkündür. Zira iki insan veya iki grup arasında bir iletişim kanalı kurmanın pahası mesafeye bağlıdır ve bu nedenle insanlar arası ilişkilerin sosyal organizasyonu her şeyden önce yakınlık etkisine göre gerçekleşir.
İnsan toplulukları birbirine yakın olanların ilişkisini düzenleyerek gelişirler; etnolojide kültürlerin birbiriyle ilişkisindeki proksemik yasalar bunun en belirgin örnekleridir; bu yasaya göre tüm diğer faktörler sabit kalmak üzere iki kültür alanı coğrafi olarak birbirine ne kadar yakınsa o kadar çok ortak öğeler içerirler.
Modern zamanlar öncesinde iletişim büyük ölçüde doğrudan alışverişler biçiminde cereyan etmektedir. Bu dönemlerde iki insan ancak bir araya gelerek birbiriyle konuşuyor birbirine dokunuyor veya duygularını belirtiyordu. Burada etkileşim ikisinin yanyanalığına birbirine bitişikliğine dayanmaktadır.
Karizmatik etkileşime uygun olan bu tarz içerdiği yer değiştirme çabası ve zaman pahası yüzünden yakın olanla sınırlı ve dolayısıyla yereldir. Geleneksel uygarlık iletme pahasının örneğin çeşitli varlıkları taşıma maliyetinin büyük olduğu ve bu yüzden tüm uzaktan ilişki süreçlerinin sınırlandırıldığı bir toplum modeli inşa etmiştir; burada paha mesafeyle doğrusal ve aşılmaz bir tarzda doğru orantılıdır; uzak ilişkiler yakın ilişkilere kıyasla bir tür çaba vergisine tabidir yani derin ve sık ilişkiler genellikle yaşamlarında mekân planında birbirine yakın insanlar arasında oluşur. Bu proksemik nitelikli ekolojide insan etkileşimlerinin (eş bulmak iş yapmak haber almak vs.) sayısı mesafeye bağlı olarak azalır. Bu insan etkinliklerinin temel bir yasası yani proksemik yasadır.
Moles'in proksemi analizi 'insanın kabukları' adını verdiği ikinci bir alanda daha ilerler. İnsanın mekânsal kabukları merkezinde bireyin yer aldığı ve içten dışa genişleyen bir dizi tabakayı (vücuttan geniş dünyaya doğru sıralanan sekiz tabaka) ifade etmektedir.
Tabakalar sadece 'burası' noktasına olan mesafelerine göre birbirinden ayrılmazlar; asıl önemli olan bireyin yaşantıları yani farklı tabakalara ilişkin temsilidir; zira Moles'in üzerinde durduğu asıl nokta bireyin sokağa mahalleye kente ilişkin deneyimlerinin birbirinden farklı olmasıdır.
Painfully
Well-Known Member
Yanıt: Psikolojide Kavramlar
Prosedüral Adalet
Prosedüral adalet kavramı bireyin kendisine veya bir başkasına ilişkin kararların alınışında kullanılan prosedürlerin ya da izlenen yöntemlerin doğru veya yanlışlığı hakkındaki değerlendirmesini ifade etmektedir. Bu adalet anlayışında etkili olan ilkeler oldukça çeşitlidir (Leventhal 1976 1980; Cropanzano 1993; Greenberg 1996; Steiner 1999).
Bunların bir kısmı yapısal kural ya da etkenlerdir: Aynı prosedürlerin izlenmesi oy verme veya görüş belirtme imkanı olması doğru enformasyonların kullanılması tüm anlamlı kriterlerin dikkate alınması prosedürlerin toplumun güncel eliğine uygun olması önyargı ve yanlılıkların olmaması gibi. Diğer bir kısmı ise sosyal etkenlerdir: Sosyal duyarlılık (haysiyetli ve insanca muamele görme) ve enformasyon yoluyla doğrulama (kararın dayanağının açıklanması) gibi.
Bireylerin prosedüral adalete ilişkin yargıları onların kendilerini değerlendirmesinde ve öz saygılarında etkili olduğu gibi özellikle içinde bulundukları sistemi de etkilemektedir. Örneğin bir işletmede ücret veya ödeme sisteminin disiplin politikalarının ve yönetim kararlarının çalışanlar tarafından benimsenmesinde ve örgütsel bağlılıkta bu plandaki yargılar etkili görünmektedir. Prosedüral adalet personel seçimi ve yarışmaya dayalı performans değerlendirmelerinde de önem taşımaktadır.
Prosedüral Adalet
Prosedüral adalet kavramı bireyin kendisine veya bir başkasına ilişkin kararların alınışında kullanılan prosedürlerin ya da izlenen yöntemlerin doğru veya yanlışlığı hakkındaki değerlendirmesini ifade etmektedir. Bu adalet anlayışında etkili olan ilkeler oldukça çeşitlidir (Leventhal 1976 1980; Cropanzano 1993; Greenberg 1996; Steiner 1999).
Bunların bir kısmı yapısal kural ya da etkenlerdir: Aynı prosedürlerin izlenmesi oy verme veya görüş belirtme imkanı olması doğru enformasyonların kullanılması tüm anlamlı kriterlerin dikkate alınması prosedürlerin toplumun güncel eliğine uygun olması önyargı ve yanlılıkların olmaması gibi. Diğer bir kısmı ise sosyal etkenlerdir: Sosyal duyarlılık (haysiyetli ve insanca muamele görme) ve enformasyon yoluyla doğrulama (kararın dayanağının açıklanması) gibi.
Bireylerin prosedüral adalete ilişkin yargıları onların kendilerini değerlendirmesinde ve öz saygılarında etkili olduğu gibi özellikle içinde bulundukları sistemi de etkilemektedir. Örneğin bir işletmede ücret veya ödeme sisteminin disiplin politikalarının ve yönetim kararlarının çalışanlar tarafından benimsenmesinde ve örgütsel bağlılıkta bu plandaki yargılar etkili görünmektedir. Prosedüral adalet personel seçimi ve yarışmaya dayalı performans değerlendirmelerinde de önem taşımaktadır.
Painfully
Well-Known Member
Yanıt: Psikolojide Kavramlar
Prototip
Eleanor H. Rosch tarafından ortaya atılan prototip kavramı bir kategori veya sözcüğü tanımlamayı sağlayan örnek referansı ifade eder; bu anlamda prototip bir kategoriyi en iyi temsil eden öğedir öyle ki kategorinin diğer öğelerine en çok prototip benzer. Bir kategorinin öğelerinden söz edildiğinde akla çoğu kez en önce kategorinin en tipik öğeleri gelir.
Tipik öğeler temsil değeri olan ve bellekte en kolay ulaşılan öğelerdir. Örneğin serçe tavuk veya devekuşuna kıyasla daha çok 'kuşun prototipi' sayılır. Sağduyu çevrede yer alan öğeleri prototipe benzedikleri ölçüde tanır.
Prototipler kişi tiplerine ilişkin şemalar olarak da tanımlanabilir. Bunlar belirli bir insan tipini kişilik çizgileri ve davranış tarzlarıyla ifade ederler. Örneğin 'kavgacı bir kişi' şemasını oluşturan nitelikler ve davranışlar.
Prototip
Eleanor H. Rosch tarafından ortaya atılan prototip kavramı bir kategori veya sözcüğü tanımlamayı sağlayan örnek referansı ifade eder; bu anlamda prototip bir kategoriyi en iyi temsil eden öğedir öyle ki kategorinin diğer öğelerine en çok prototip benzer. Bir kategorinin öğelerinden söz edildiğinde akla çoğu kez en önce kategorinin en tipik öğeleri gelir.
Tipik öğeler temsil değeri olan ve bellekte en kolay ulaşılan öğelerdir. Örneğin serçe tavuk veya devekuşuna kıyasla daha çok 'kuşun prototipi' sayılır. Sağduyu çevrede yer alan öğeleri prototipe benzedikleri ölçüde tanır.
Prototipler kişi tiplerine ilişkin şemalar olarak da tanımlanabilir. Bunlar belirli bir insan tipini kişilik çizgileri ve davranış tarzlarıyla ifade ederler. Örneğin 'kavgacı bir kişi' şemasını oluşturan nitelikler ve davranışlar.
Painfully
Well-Known Member
Yanıt: Psikolojide Kavramlar
Psikodrama
Psikodrama Moreno tarafından geliştirilmiş bir psikoterapi tekniğidir. Moreno parkta sokakta ve günlük yaşamın çeşitli alanlarında kişilerin bazı oyunlar çerçevesinde (örneğin çocukların evcilik oyunu) formel yaşantılarını kendiliğinden dramatik bir biçimde oynayarak bir bakıma rahatladıklarını gözlemiş ve kendiliğinden oynanan oyunun tedavi edici etkisini bir psikoterapi tekniğine taşımıştır.
Bu teknik benzeri psikolojik şikayetleri ya da rahatsızlıkları olan kişilerin belirli bir konuda doğaçlama olarak yaşantılarının bir epizodunu bir oyun halinde sahnelemeleri esasına dayanmaktadır.
Psikodrama
Psikodrama Moreno tarafından geliştirilmiş bir psikoterapi tekniğidir. Moreno parkta sokakta ve günlük yaşamın çeşitli alanlarında kişilerin bazı oyunlar çerçevesinde (örneğin çocukların evcilik oyunu) formel yaşantılarını kendiliğinden dramatik bir biçimde oynayarak bir bakıma rahatladıklarını gözlemiş ve kendiliğinden oynanan oyunun tedavi edici etkisini bir psikoterapi tekniğine taşımıştır.
Bu teknik benzeri psikolojik şikayetleri ya da rahatsızlıkları olan kişilerin belirli bir konuda doğaçlama olarak yaşantılarının bir epizodunu bir oyun halinde sahnelemeleri esasına dayanmaktadır.
Painfully
Well-Known Member
Yanıt: Psikolojide Kavramlar
Psikolojik Tepkime
Brehm (1974) tarafından ortaya atılan bu kavram (psyhological reactance) bireylerin çevrelerini kontrol etme eğilimiyle ilgilidir. Brehm'e göre bireyler kendilerine özgü davranış özgürlükleri olduğunu düşünürler ve bu özgürlükler tehdit edildiğinde veya yitirildiğinde onları yeniden tesis etmek isterler. Bu özgürlükleri yeniden tesis etme motivasyonuna psikolojik tepkime denmektedir.
Bir diğer deyişle tepkime kabaca sosyal etkiye karşı psikolojik faktörlere bağlı bireysel direnmeyi; bağımsızlıkları veya özgürlükleri tehdit altına giren bireylerin davranışını ifade etmektedir.
Özetle tepkime bağımsızlığını kaybetme duygusundan kaynaklanan ve etkiye karşı direnme şeklinde kendini gösteren negatif bir motivasyon oluşumu olarak tanımlanabilir. Söz konusu motivasyonun belli başlı iki sonucu vardır; birincisi tehdit altındaki davranışı yapma yönünde bir eğilim ikincisi ise tehdit altındaki özgürlüğün ilişkin olduğu obje veya etkinliğin daha çekici hale gelmesi.
Örneğin emekli memur K. Bey cumartesi günleri öğleden sonra bazen kahveye gitmekte bazen TV. seyretmekte bazen evin önündeki bahçeyle uğraşmaktadır. Bir cumartesi sabah karısı ona öğleden sonra "gün"ü olduğunu kahveye gitmesini söylediğinde psikolojik tepkime durumu oluşacaktır.
Muhtemelen karısına "öğleden sonra TV'de kaçırmak istemediği önemli bir maç olduğunu" veya "bahçesini mutlaka sulaması gerektiğini" söyleyerek itiraz edecektir. Tepkimenin şiddeti ya da derecesi tehdit edilen ya da yitirilen özgürlüklerin önemine göre değişecektir. Çeşitli araştırmalar özellikle sansürün ve ayırdedilme eğiliminin tepkimeye yol açtığı yönünde bulgular ortaya koymaktadır.
Psikolojik Tepkime
Brehm (1974) tarafından ortaya atılan bu kavram (psyhological reactance) bireylerin çevrelerini kontrol etme eğilimiyle ilgilidir. Brehm'e göre bireyler kendilerine özgü davranış özgürlükleri olduğunu düşünürler ve bu özgürlükler tehdit edildiğinde veya yitirildiğinde onları yeniden tesis etmek isterler. Bu özgürlükleri yeniden tesis etme motivasyonuna psikolojik tepkime denmektedir.
Bir diğer deyişle tepkime kabaca sosyal etkiye karşı psikolojik faktörlere bağlı bireysel direnmeyi; bağımsızlıkları veya özgürlükleri tehdit altına giren bireylerin davranışını ifade etmektedir.
Özetle tepkime bağımsızlığını kaybetme duygusundan kaynaklanan ve etkiye karşı direnme şeklinde kendini gösteren negatif bir motivasyon oluşumu olarak tanımlanabilir. Söz konusu motivasyonun belli başlı iki sonucu vardır; birincisi tehdit altındaki davranışı yapma yönünde bir eğilim ikincisi ise tehdit altındaki özgürlüğün ilişkin olduğu obje veya etkinliğin daha çekici hale gelmesi.
Örneğin emekli memur K. Bey cumartesi günleri öğleden sonra bazen kahveye gitmekte bazen TV. seyretmekte bazen evin önündeki bahçeyle uğraşmaktadır. Bir cumartesi sabah karısı ona öğleden sonra "gün"ü olduğunu kahveye gitmesini söylediğinde psikolojik tepkime durumu oluşacaktır.
Muhtemelen karısına "öğleden sonra TV'de kaçırmak istemediği önemli bir maç olduğunu" veya "bahçesini mutlaka sulaması gerektiğini" söyleyerek itiraz edecektir. Tepkimenin şiddeti ya da derecesi tehdit edilen ya da yitirilen özgürlüklerin önemine göre değişecektir. Çeşitli araştırmalar özellikle sansürün ve ayırdedilme eğiliminin tepkimeye yol açtığı yönünde bulgular ortaya koymaktadır.
Painfully
Well-Known Member
Yanıt: Psikolojide Kavramlar
Psikolojikleştirme
Psikolojikleştirme (psychologisatiori) günlük yaşamda insanların diğerlerinin davranışlarını onların psikolojik karakteristiklerine bağlayarak açıklama eğilimlerini ifade etmektedir.
Psikolojikleştirme kişi odaklı atıf eğilimine bağlanabilir. Zira Heider'dan (1958) itibaren atıf konusunda çalışan sosyal psikologların genellikle üzerinde durdukları gibi ortalama insan diğerlerinin davranışlarını açıklarken durum/ortam veya iş/uyarandan ziyade kişilere odaklı atıflar yapmaktadır.
Bazı sosyal psikologlar bu eğilimi naif psikolog olan ortalama insanın bir hatası olarak görürken diğer bazıları bunun bir hata olarak değil psiko-sosyal işlevleri olan bir eğilim hatta kolektif bir strateji olarak kavramlaştırmaktadırlar.
Psikolojikleştirme
Psikolojikleştirme (psychologisatiori) günlük yaşamda insanların diğerlerinin davranışlarını onların psikolojik karakteristiklerine bağlayarak açıklama eğilimlerini ifade etmektedir.
Psikolojikleştirme kişi odaklı atıf eğilimine bağlanabilir. Zira Heider'dan (1958) itibaren atıf konusunda çalışan sosyal psikologların genellikle üzerinde durdukları gibi ortalama insan diğerlerinin davranışlarını açıklarken durum/ortam veya iş/uyarandan ziyade kişilere odaklı atıflar yapmaktadır.
Bazı sosyal psikologlar bu eğilimi naif psikolog olan ortalama insanın bir hatası olarak görürken diğer bazıları bunun bir hata olarak değil psiko-sosyal işlevleri olan bir eğilim hatta kolektif bir strateji olarak kavramlaştırmaktadırlar.
Painfully
Well-Known Member
Yanıt: Psikolojide Kavramlar
Psikopatoloji
Psikopatoloji ruhsal tepkileri inceleyen bunların gövde ve hücre organı sistemlerinde ve kimyasındaki bozukluklara bağlanmağa çalışan bilim koludur. Bilimsel psikoloji ve psikiyatri gibi psikopatoloji de 19. yüzyılın ürünü olup (başlangıçta) materyalist öğreti ve doğa-bilimleri temelleri üzerine oturtulmuştur. Psişik olayların ve davranışların norma! ve patolojik görünümleri Almanya'da Wilhelm Griesinger ve Emil Kröpelin İngiltere'de Maudsley Fransa'da Philippe Pinel ve Jean Etienne Esguirol Amerika'da Benjamin Ruşu ve Rusya'da Serpej Korsakoff gibi bilim adamlarınca incelenmiş ve bu incelemeler sonucunda elde edilen yeni yöntemler psikiyatriye önemli katkılarda bulunmuşlardır. Akıl hastalıklarının çeşitli türleri biyolojik açıdan ele alınmış ve bireyselleştirilmiştir.
Evrim teorisine dayanılarak yapılan -klinik gözlemlerden laboratuar incelemelerinden biokimya ve patalojik anatomiden akıl hastalıkları tedavisinde yararlanılmıştır.
Günümüzde düne kadar beyin hücrelerinde meydana gelen ve çok kısa bir süre sonra ra yıkıma uğradığından eldeki araçlarla saptanmasına imkân olmayan bir çok maddeleri tesbit edebilecek yöntemler geliştirilmektedir. Bu psikopatoloji çalışmaları sonucunda biriken bilginlerin çeşitli cinsel sorunlara yol açan ruhsal bozuklukların giderilmesinde de yararlı olacağı kanısı yaygındır.
Psikopatoloji
Psikopatoloji ruhsal tepkileri inceleyen bunların gövde ve hücre organı sistemlerinde ve kimyasındaki bozukluklara bağlanmağa çalışan bilim koludur. Bilimsel psikoloji ve psikiyatri gibi psikopatoloji de 19. yüzyılın ürünü olup (başlangıçta) materyalist öğreti ve doğa-bilimleri temelleri üzerine oturtulmuştur. Psişik olayların ve davranışların norma! ve patolojik görünümleri Almanya'da Wilhelm Griesinger ve Emil Kröpelin İngiltere'de Maudsley Fransa'da Philippe Pinel ve Jean Etienne Esguirol Amerika'da Benjamin Ruşu ve Rusya'da Serpej Korsakoff gibi bilim adamlarınca incelenmiş ve bu incelemeler sonucunda elde edilen yeni yöntemler psikiyatriye önemli katkılarda bulunmuşlardır. Akıl hastalıklarının çeşitli türleri biyolojik açıdan ele alınmış ve bireyselleştirilmiştir.
Evrim teorisine dayanılarak yapılan -klinik gözlemlerden laboratuar incelemelerinden biokimya ve patalojik anatomiden akıl hastalıkları tedavisinde yararlanılmıştır.
Günümüzde düne kadar beyin hücrelerinde meydana gelen ve çok kısa bir süre sonra ra yıkıma uğradığından eldeki araçlarla saptanmasına imkân olmayan bir çok maddeleri tesbit edebilecek yöntemler geliştirilmektedir. Bu psikopatoloji çalışmaları sonucunda biriken bilginlerin çeşitli cinsel sorunlara yol açan ruhsal bozuklukların giderilmesinde de yararlı olacağı kanısı yaygındır.